Urlop opiekuńczy 2026 — 5 dni w roku na opiekę nad bliską osobą
Urlop opiekuńczy to 5 dni w roku kalendarzowym na osobistą opiekę lub wsparcie dla członka rodziny albo osoby z tego samego gospodarstwa domowego, która wymaga ich z poważnych względów medycznych (art. 173¹ Kodeksu pracy). Urlop jest bezpłatny, ale wlicza się do stażu pracy, a wniosek składa się co najmniej dzień wcześniej. Poniżej: na kogo przysługuje, co wpisać we wniosku, ile kosztuje dzień urlopu i czym urlop opiekuńczy różni się od zasiłku opiekuńczego.
Urlop opiekuńczy — ile dni w roku
Pracownikowi przysługuje w ciągu roku kalendarzowego urlop opiekuńczy w wymiarze 5 dni (art. 173¹ § 1 Kodeksu pracy). Przepis obowiązuje od 26 kwietnia 2023 r.
- Jeden limit na rok. 5 dni przysługuje łącznie, bez względu na to, iloma osobami pracownik się opiekuje.
- W dni pracy. Urlopu udziela się w dni, które są dla pracownika dniami pracy zgodnie z jego rozkładem czasu pracy (§ 3). Dzień wolny z grafiku nie zużywa urlopu.
- Jednorazowo albo w częściach. Przepisy nie wymagają wykorzystania 5 dni pod rząd — można je brać pojedynczo.
- Bez przenoszenia. Niewykorzystane dni nie przechodzą na kolejny rok i nie przysługuje za nie ekwiwalent.
- Przy zmianie pracy limit się nie odnawia. Liczbę dni urlopu opiekuńczego wykorzystanych w roku ustania zatrudnienia pracodawca wpisuje do świadectwa pracy.
Urlop opiekuńczy nie zmniejsza urlopu wypoczynkowego. Swój wymiar urlopu wypoczynkowego policzysz w kalkulatorze urlopu.
Na kogo przysługuje urlop opiekuńczy
Urlop służy zapewnieniu osobistej opieki lub wsparcia osobie, która wymaga ich z poważnych względów medycznych. Może to być:
- członek rodziny, czyli syn, córka, matka, ojciec lub małżonek (art. 173¹ § 2) — nie musi mieszkać z pracownikiem,
- osoba zamieszkująca w tym samym gospodarstwie domowym, np. partner, brat, siostra, babcia, dziadek albo teściowie, jeśli mieszkają z pracownikiem.
Na rodzeństwo, dziadków, teściów albo wnuki, którzy mieszkają osobno, urlop opiekuńczy nie przysługuje. Przepis nie ogranicza wieku dziecka, więc obejmuje także dorosłego syna albo córkę.
Kodeks pracy nie definiuje „poważnych względów medycznych”. Chodzi o stan zdrowia, który wymaga opieki albo wsparcia, np. po operacji, w ciężkiej chorobie czy po wypadku. Opieka nad zdrowym dzieckiem, gdy zamknięto przedszkole, nie jest podstawą do tego urlopu.
Wniosek o urlop opiekuńczy — termin i treść
Urlopu udziela się na wniosek pracownika złożony w postaci papierowej lub elektronicznej, nie później niż 1 dzień przed rozpoczęciem urlopu (art. 173¹ § 4). We wniosku wskazuje się (§ 5):
- imię i nazwisko osoby, która wymaga opieki lub wsparcia,
- przyczynę konieczności zapewnienia osobistej opieki lub wsparcia przez pracownika,
- przy członku rodziny — stopień pokrewieństwa z pracownikiem,
- przy osobie spoza rodziny — adres zamieszkania tej osoby.
Do tego termin urlopu: dzień albo dni, w które pracownik ma być nieobecny. Można użyć zwykłego wniosku o urlop, zaznaczyć urlop opiekuńczy i dopisać wymagane dane. Kodeks nie wymaga dołączania zaświadczeń lekarskich ani innych dokumentów — przyczynę pracownik opisuje sam we wniosku.
Pracodawca, który dostał wniosek spełniający te warunki, nie może odmówić urlopu ani przesunąć go ze względu na potrzeby firmy. Ponieważ wniosek trzeba złożyć dzień wcześniej, na zdarzenia nagłe służy zwolnienie z powodu siły wyższej, które zgłasza się nawet w dniu nieobecności.
Czy urlop opiekuńczy jest płatny
Nie. Wynagrodzenie przysługuje za pracę wykonaną, a za czas niewykonywania pracy tylko wtedy, gdy przepisy tak stanowią (art. 80 Kodeksu pracy). Przepisy o urlopie opiekuńczym wynagrodzenia nie przyznają, więc pensję za miesiąc pomniejsza się o czas urlopu.
Przykład. Przy stałej pensji miesięczną stawkę dzieli się przez liczbę godzin do przepracowania w danym miesiącu i mnoży przez liczbę godzin nieobecności (§ 12 rozporządzenia z 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy). Pracownik z pensją 6000,00 zł brutto bierze w listopadzie 2026 r. jeden 8-godzinny dzień urlopu opiekuńczego. Wymiar czasu pracy w tym miesiącu to 160 godzin, więc pensja jest niższa o 6000,00 zł ÷ 160 × 8 = 300,00 zł brutto. Całe 5 dni w tym miesiącu obniżyłoby ją o 1500,00 zł.
Okres urlopu opiekuńczego wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze (art. 173²), a więc m.in. do stażu pracy decydującego o wymiarze urlopu i okresie wypowiedzenia.
Ochrona pracownika korzystającego z urlopu opiekuńczego
Do pracownika korzystającego z urlopu opiekuńczego stosuje się odpowiednio przepisy chroniące rodziców (art. 173³):
- Zakaz wypowiedzenia. Co do zasady od dnia złożenia wniosku do dnia zakończenia urlopu pracodawca nie może prowadzić przygotowań do zwolnienia ani wypowiedzieć lub rozwiązać umowy, chyba że zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie bez wypowiedzenia z winy pracownika albo pracodawca ogłasza upadłość lub likwidację (art. 177 § 1 i 4). Istnienie tych przyczyn udowadnia pracodawca (§ 4¹).
- Powrót na stanowisko. Po urlopie pracodawca dopuszcza pracownika do pracy na dotychczasowym stanowisku, a gdy to niemożliwe — na równorzędnym, na warunkach nie mniej korzystnych (art. 186⁴).
Urlop opiekuńczy na części etatu i w grafiku zmianowym
Wymiar jest podany w dniach i przepisy nie każą go przeliczać na godziny ani obniżać proporcjonalnie do etatu. Pracownik na 1/2 etatu ma więc 5 dni, a dzień urlopu obejmuje tyle godzin, ile miał przepracować według grafiku — także gdy jest to zmiana 12-godzinna.
Godziny urlopu obniżają wymiar czasu pracy w okresie rozliczeniowym (art. 130 § 3) i nie odpracowuje się ich. W ewidencji czasu pracy urlop opiekuńczy zapisuje się z podaniem rodzaju i wymiaru, żeby było widać, ile z 5 dni zostało. Dzięki wnioskowi składanemu dzień wcześniej przełożony ma czas, żeby ułożyć zastępstwo z zachowaniem 11 godzin odpoczynku dobowego (art. 132).
Urlop opiekuńczy a zasiłek opiekuńczy i inne zwolnienia
Urlop opiekuńczy łatwo pomylić z zasiłkiem opiekuńczym, czyli „L4 na opiekę”. To dwa różne uprawnienia: urlop wynika z Kodeksu pracy i jest bezpłatny, a zasiłek wypłaca się z ubezpieczenia chorobowego na podstawie zwolnienia lekarskiego.
| Uprawnienie | Wymiar | Wynagrodzenie | Na kogo | Podstawa |
|---|---|---|---|---|
| Urlop opiekuńczy | 5 dni w roku | bez wynagrodzenia | syn, córka, matka, ojciec, małżonek albo osoba z tego samego gospodarstwa domowego | art. 173¹ Kodeksu pracy |
| Zasiłek opiekuńczy z ZUS | do 60 dni w roku na dziecko, do 14 dni na innego chorego członka rodziny | 80% podstawy wymiaru | chore dziecko do 14 lat, inny chory członek rodziny we wspólnym gospodarstwie | art. 32–35 ustawy zasiłkowej |
| Opieka nad dzieckiem do 14 lat | 2 dni albo 16 godzin w roku | 100% | dziecko do 14 lat, bez podawania przyczyny | art. 188 Kodeksu pracy |
| Zwolnienie z powodu siły wyższej | 2 dni albo 16 godzin w roku | 50% | pilna sprawa rodzinna spowodowana chorobą lub wypadkiem | art. 148¹ Kodeksu pracy |
Uprawnienia są niezależne i można z nich korzystać po kolei. Zasiłek opiekuńczy przysługuje łącznie nie dłużej niż 60 dni w roku, a ustawa zasiłkowa (o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa) ma własną, szerszą listę członków rodziny. Z powodu ślubu, narodzin dziecka albo zgonu i pogrzebu bliskiej osoby przysługuje osobno płatny urlop okolicznościowy, a 4 dni w roku z urlopu wypoczynkowego można wziąć jako urlop na żądanie.
Pytania o urlop opiekuńczy
Ile dni urlopu opiekuńczego przysługuje w roku?
5 dni w roku kalendarzowym (art. 173¹ § 1 Kodeksu pracy). Limit jest jeden, bez względu na liczbę osób wymagających opieki, i nie przechodzi na kolejny rok. Urlopu udziela się w dni, które są dla pracownika dniami pracy.
Czy urlop opiekuńczy jest płatny?
Nie. Kodeks pracy nie przyznaje za ten urlop wynagrodzenia, a za czas niewykonywania pracy płaci się tylko wtedy, gdy przepisy tak stanowią (art. 80). Pensja za miesiąc jest więc niższa o godziny urlopu. Okres urlopu wlicza się jednak do stażu pracy (art. 173²).
Na kogo można wziąć urlop opiekuńczy?
Na syna, córkę, matkę, ojca albo małżonka (art. 173¹ § 2) oraz na osobę zamieszkującą w tym samym gospodarstwie domowym, np. partnera, rodzeństwo albo dziadków, jeśli mieszkają z pracownikiem. Osoba ta musi wymagać opieki lub wsparcia z poważnych względów medycznych.
Ile wcześniej trzeba złożyć wniosek o urlop opiekuńczy?
Co najmniej 1 dzień przed rozpoczęciem urlopu, w postaci papierowej albo elektronicznej (art. 173¹ § 4). We wniosku podaje się imię i nazwisko osoby wymagającej opieki, przyczynę oraz stopień pokrewieństwa, a przy osobie spoza rodziny — jej adres zamieszkania.
Czy pracodawca może odmówić urlopu opiekuńczego?
Nie, jeśli wniosek spełnia warunki z art. 173¹: został złożony co najmniej dzień wcześniej i zawiera wymagane dane. Urlop „przysługuje” pracownikowi, a przepisy nie pozwalają uzależnić go od potrzeb firmy. Kodeks nie wymaga też dołączania dokumentacji medycznej.
Czy urlop opiekuńczy przysługuje na część etatu?
Tak, w tym samym wymiarze 5 dni. Przepis mówi o dniach i nie przewiduje proporcjonalnego obniżenia. Dzień urlopu obejmuje tyle godzin, ile pracownik miał tego dnia przepracować według grafiku.
Nieobecności i zastępstwa w jednym grafiku
W programie do grafiku pracy grafena. zaznaczysz urlop jako nieobecność, a program odejmie go od godzin do przepracowania i pokaże, kogo brakuje na zmianie. Ostrzeżenia przypilnują 11 godzin odpoczynku przy zastępstwie. Do 5 pracowników za darmo.